Opvang vluchtelingen Oekraïne – achtergrondinformatie

AZC

Op dit moment zitten er circa 37.000 mensen (allerlei landen van herkomst) in de centrale opvangcentra. Waarvan een deel een verblijfsvergunning heeft (= statushouders) en wacht op huisvesting decentraal (in een gemeente).

Statushouders in Nederland

Gemeenten krijgen van het Rijk een taakstelling opgelegd. Iedere gemeente moet naar rato een x-aantal statushouders huisvesting en maatschappelijke begeleiding bieden. Daarvoor krijgen gemeenten dan ook rijksmiddelen per statushouder (18+). Gemeenten kunnen zelf beslissen hoe ze deze gelden inzetten om de statushouders dienstverlening aan te bieden.

VluchtelingenWerk Nederland

In de meeste gemeenten in Nederland wordt VluchtelingenWerk Nederland daarvoor ingeschakeld. Als landelijke organisatie die (juridische) expertise, databank, vluchtelingen-volg-systemen etc. heeft. Er zijn ook gemeenten die deze dienstverlening door een eigen lokale partij laten uitvoeren. Dat is het geval in Capelle aan den IJssel. Hier heeft de gemeente ervoor gekozen om de begeleiding van statushouders bij Welzijn Capelle onder te brengen.

Algemene situatie van de Oekraïense vluchtelingen in Nederland

In tegenstelling tot vluchtelingen uit andere herkomstlanden dan Oekraïne, hoeven vluchtelingen uit Oekraïne in principe geen asiel aan te vragen. Zij mogen visumvrij reizen door de gehele Europese Unie. Maar ze hebben wel opvang nodig. En andere noodzakelijke voorzieningen zoals medische zorg, eten en kleding. Daar hebben ze op dit moment officieel nog geen recht op. Daarom wordt nu nagedacht over welke verblijfstitel zij gaan krijgen, en welke rechten en plichten daarbij horen.

Uniek en snel

De manier waarop het Nederlandse asielsysteem is ingericht is niet passend bij de unieke verblijfsrechtelijke situatie van Oekraïners en de snelheid waarmee ze in Nederland arriveren. En dat geldt in zekere mate ook voor de bestaande samenwerking tussen allerlei organisaties en overheidsinstanties. De overheid werkt nu aan een oplossing voor de juridische en beleidsmatige vraagstukken die door de komst van Oekraïense vluchtelingen zijn ontstaan.

Opvang

Oekraïners kunnen terecht in speciaal voor hen ingerichte noodopvanglocaties of kunnen tijdelijk verblijven bij kennissen. Zij kunnen zich inschrijven in de BRP (Basisregistratie Personen) bij de gemeente waarin zij (tijdelijk verblijven).

In meerdere gemeenten worden opvangcentra geopend die specifiek bedoeld zijn voor vluchtelingen uit Oekraïne. Asiel aanvragen kan wel, dus er zullen ook Oekraïners in asielzoekerscentra terechtkomen.

Veiligheidsregio’s

Er wordt door veiligheidsregio’s in samenwerking met gemeenten gewerkt aan noodopvangplekken voor Oekraïners die geen asiel aanvragen maar legaal verblijven tijdens hun visumvrije periode of verlenging van hun visum. Hier kunnen Oekraïners terecht voor basisvoorzieningen als een bed, eten en medische zorg. Hier is momenteel nog geen overzicht van beschikbaar. De Rijksoverheid heeft aangegeven dat de marechaussee mensen die onderdak nodig hebben bij de grens doorverwijst naar de opvanglocaties (Utrecht, Amsterdam. Maastricht).

50.000 plaatsen

De 25 veiligheidsregio’s in NL moeten ieder min. 2000 Oekraïners opvangen. Voor de veiligheidsregio Rotterdam zijn dat dus 2000 plekken in Rotterdam en omgeving. Rotterdam gaat schepen en een hotel gereed maken. Hoeveel plaatsen Capelle voor rekening moet nemen (en hoe deze te vinden) is nog niet bekend. Wel is het te verwachten dat er gastgezinnen nodig zullen zijn. De eerste 1000 vluchtelingen uit Oekraine zullen de komende 2 weken al opgevangen moeten worden.

Gastgezin

De gemeente bemiddelt echter niet tussen aanbieders van onderdak en de Oekraïense vluchtelingen. Je kunt je op verschillende manieren als gastgezin aanbieden:

Op de website van VluchtelingenWerk Nederland staat meer info: https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/steun-oekraiense-vluchtelingen

Overige informatie

Werken in Nederland

Omdat nog wordt besloten wat voor verblijfsstatus Oekraïense vluchtelingen in Nederland gaan krijgen, weten we nu nog niet precies welke rechten en plichten daarbij horen. Onder welke voorwaarden ze straks mogen werken is daarom op dit moment nog niet met zekerheid te zeggen.

Recht op zorg

Het ligt voor de hand dat zij straks recht hebben op zorg. Op dit moment moeten Oekraïners die visumplichtig zijn of visumvrij Nederland inreizen in principe in het bezit zijn van een medische reisverzekering. Oekraïners in de visumvrije termijn van 90 dagen kunnen niet in Nederland een zorgverzekering afsluiten (zij zijn geen ingezetene in Nederland en daarom niet zorgverzekeringsplichtig).

Indien een Oekraïner op dit moment geen medische reisverzekering heeft, kan hij in aanmerking komen voor medisch noodzakelijke zorg. Medisch noodzakelijke zorg houdt in dat er een behandeling plaatsvindt in een ziekenhuis of elders omdat de zorg niet uitgesteld kan worden – er is bijvoorbeeld sprake van een levensbedreigende situatie.

Onderwijs

Omdat nog wordt besloten wat voor verblijfsstatus Oekraïense vluchtelingen in Nederland gaan krijgen, weten we nu nog niet precies welke rechten en plichten daarbij horen. Het ligt voor de hand dat Oekraïense kinderen straks recht hebben op onderwijs.
Voor kinderen zonder verblijfsvergunning geldt dat zij, net zoals Nederlandse kinderen, van hun 5de jaar hun 18de jaar leerplichtig zijn. Ouders kunnen hun kinderen bij elke school melden. Deze zal dan bekijken of de leerling toegelaten kan worden, of misschien eerst naar een schakelklas moet om het taalniveau te verbeteren. Wees ervan bewust dat op moment er ook nog veel onduidelijkheid is bij scholen over de manier waarop zij Oekraïense kinderen moeten opvangen. Hopelijk komt hier komende weken meer duidelijkheid over.